Đái tháo đường típ 2

Chẩn đoán, mục tiêu điều trị, chọn thuốc (metformin, SGLT2, GLP-1, insulin), tầm soát biến chứng và dự phòng tại tuyến y học gia đình.

Cập nhật 10/11/2026
✓ Đã duyệt chuyên môn · 10/11/2026
Biên soạn BS. Đặng Phước Sanh
Đọc ~7 phút
Tài liệu 6 nguồn

Những điểm chính

Chẩn đoán khi: đường huyết đói ≥ 7,0 mmol/L, hoặc 2 giờ sau nghiệm pháp 75 g ≥ 11,1, hoặc HbA1c ≥ 6,5%, hoặc bất kỳ ≥ 11,1 kèm triệu chứng.^[1]
Không triệu chứng → cần 2 kết quả bất thường mới chẩn đoán.^[1]
Mục tiêu đa số: HbA1c < 7%; nới lỏng (< 8%) ở người cao tuổi nhiều bệnh hoặc hay hạ đường huyết.^[1]
Metformin là thuốc đầu tay; có bệnh tim mạch xơ vữa, suy tim, bệnh thận mạn → ưu tiên SGLT2i hoặc GLP-1 RA bất kể HbA1c.^[1,3]
Khám mắt, thận (eGFR + ACR), bàn chân mỗi năm.^[1]

1. Chẩn đoán

Xét nghiệm	Đái tháo đường	Tiền đái tháo đường
Đường huyết đói (nhịn ≥ 8 giờ)	≥ 7,0 mmol/L (126 mg/dL)	5,6–6,9 mmol/L
2 giờ sau uống 75 g glucose	≥ 11,1 mmol/L (200 mg/dL)	7,8–11,0 mmol/L
HbA1c (phòng xét nghiệm chuẩn hóa)	≥ 6,5% (48 mmol/mol)	5,7–6,4%
Đường huyết bất kỳ + triệu chứng (khát, tiểu nhiều, sụt cân)	≥ 11,1 mmol/L	—

Nguồn bảng: QĐ 5481/QĐ-BYT 2020; tiền ĐTĐ: QĐ 3087/QĐ-BYT ngày 16/7/2020.^[1,2]

Ai cần tầm soát: người trưởng thành BMI ≥ 23 (người châu Á) kèm ≥ 1 yếu tố nguy cơ (ít vận động, gia đình có người ĐTĐ, THA, rối loạn mỡ máu, tiền sử ĐTĐ thai kỳ, buồng trứng đa nang, bệnh tim mạch); và mọi người từ 45 tuổi.^[1] ADA hiện khuyên tầm soát từ 35 tuổi.^[3] Kết quả bình thường → lặp lại sau 1–3 năm.

2. Mục tiêu điều trị

Chỉ số	Mục tiêu chung
HbA1c	< 7% (cá thể hóa: < 6,5% nếu trẻ, ít bệnh, không hạ đường huyết; < 8% nếu cao tuổi, nhiều bệnh, hay hạ đường huyết)
Đường huyết đói/trước ăn	4,4–7,2 mmol/L (80–130 mg/dL)
Đường huyết sau ăn 1–2 giờ	< 10,0 mmol/L (180 mg/dL)
Huyết áp^[6]	< 130/80 nếu dung nạp — chi tiết: Tăng huyết áp
LDL-C	Nguy cơ cao: giảm ≥ 50% hoặc < 1,8 mmol/L (70 mg/dL); nguy cơ rất cao (bệnh tim mạch xơ vữa, tổn thương cơ quan đích, ≥ 3 yếu tố nguy cơ): giảm ≥ 50% hoặc < 1,4 mmol/L (55 mg/dL)

Nguồn bảng: QĐ 5481/QĐ-BYT; ADA Standards of Care 2026.^[1,3]

3. Điều trị

3.1. Lối sống — nền tảng cho mọi người bệnh

Giảm 5–10% cân nặng nếu thừa cân; ăn nhiều rau, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế cơm trắng, nước ngọt, bánh kẹo.^[1,3]
Vận động ≥ 150 phút/tuần, không nghỉ quá 2 ngày liên tiếp; thêm bài tập kháng lực (tăng sức cơ) 2–3 lần/tuần.^[3]
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.^[1]

3.2. Chọn thuốc

Tình huống	Lựa chọn
Đa số người bệnh mới chẩn đoán	Metformin + lối sống
Có bệnh tim mạch xơ vữa hoặc nguy cơ rất cao	Thêm GLP-1 RA hoặc SGLT2i có lợi ích tim mạch đã chứng minh
Suy tim	SGLT2i
Bệnh thận mạn (eGFR giảm hoặc có albumin niệu)	SGLT2i (nếu eGFR cho phép); GLP-1 RA nếu không dùng được
HbA1c cao hơn mục tiêu ≥ 1,5% (ADA)	Cân nhắc phối hợp 2 thuốc ngay; không phối hợp 2 thuốc cùng nhóm, cùng cơ chế
HbA1c ≥ 9% hoặc đường huyết ≥ 16,7 mmol/L (300 mg/dL), hoặc có dị hóa (sụt cân), triệu chứng tăng đường huyết	Cân nhắc insulin sớm
Chi phí là trở ngại	Sulfonylurea (gliclazid) — rẻ nhưng nguy cơ hạ đường huyết
Nguy cơ hạ đường huyết cao	DPP-4i, SGLT2i, GLP-1 RA
Cần giảm cân	SGLT2i, GLP-1 RA

Nguồn bảng: QĐ 5481/QĐ-BYT; ADA Standards of Care 2026.^[1,3]

Thuốc thường dùng — liều người lớn theo QĐ 5481/QĐ-BYT^[1]; luôn đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng:

Thuốc	Liều thường dùng	Lưu ý
Metformin	Thường 500–2.000 mg/ngày (ít khi cần 2.500 mg)	Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy; giảm liều khi eGFR 30–45, chống chỉ định khi eGFR < 30; ngưng 24 giờ trước chụp cản quang, phẫu thuật; giảm hấp thu vitamin B12; thận trọng > 80 tuổi
Gliclazid MR	Viên 30–60 mg; tối đa 120 mg/ngày, 1 lần sáng	Hạ đường huyết, tăng cân; thận trọng người cao tuổi
Sitagliptin (DPP-4i)	100 mg/ngày (giảm theo chức năng thận)	Ít hạ đường huyết
Empagliflozin · Dapagliflozin (SGLT2i)	10–25 mg (khởi đầu 10) · 10 mg/ngày	Nhiễm nấm sinh dục, mất nước; hiếm: nhiễm toan ceton (ngưng trước phẫu thuật)
GLP-1 RA (liraglutid, dulaglutid, semaglutid)	Tiêm dưới da (semaglutid có dạng uống)	Buồn nôn; giảm cân; giá cao
Insulin nền (NPH, glargin)	Khởi đầu 10 đơn vị/ngày (QĐ 5481) hoặc 0,1–0,2 đơn vị/kg (ADA)^[3]	Chỉnh liều theo đường huyết đói; dạy người bệnh nhận biết hạ đường huyết

3.3. Hạ đường huyết — quy tắc 15–15

Đường huyết < 3,9 mmol/L (70 mg/dL) mà còn tỉnh: uống 15–20 g glucose (hoặc thức ăn chứa đường), đo lại sau 15 phút; lặp lại nếu vẫn thấp, rồi ăn nhẹ ngay để tránh tái phát.^[1] Lơ mơ, không nuốt được → tiêm glucose ưu trương, chuyển cấp cứu.^[1]

4. Tầm soát biến chứng

Biến chứng	Khám gì	Khi nào
Mắt	Soi đáy mắt/chụp võng mạc	Ngay khi chẩn đoán, sau đó mỗi năm; đường huyết kiểm soát tốt và kết quả bình thường có thể 2 năm/lần
Thận	eGFR + ACR (albumin/creatinin niệu)	Mỗi năm
Bàn chân, thần kinh	Nhìn bàn chân, sờ mạch, monofilament 10 g	Mỗi năm; nguy cơ cao: mỗi lần khám
Tim mạch	HA mỗi lần khám, mỡ máu, ECG	Mỗi năm
Răng miệng	Khám nha chu	Mỗi năm

Nguồn bảng: QĐ 5481/QĐ-BYT.^[1]

Tiêm phòng khuyến cáo: cúm, phế cầu^[1]; viêm gan B (người < 60 tuổi chưa có miễn dịch).^[3] Chi tiết biến chứng: xem Cẩm nang MSD.^[4]

5. Dự phòng (tiền đái tháo đường – prediabetes)

Giảm ≥ 7% cân nặng và vận động 150 phút/tuần giảm khoảng 58% nguy cơ tiến triển thành ĐTĐ (nghiên cứu DPP).^[3]
Cân nhắc metformin cho tiền ĐTĐ nguy cơ cao (BMI cao, < 60 tuổi, tiền sử ĐTĐ thai kỳ).^[2]
Xét nghiệm lại mỗi năm.^[3]

6. Khi nào chuyển tuyến

Nghi nhiễm toan ceton (diabetic ketoacidosis – DKA) hoặc tăng áp lực thẩm thấu do tăng đường huyết (hyperosmolar hyperglycemic state – HHS) (lơ mơ, nôn, thở nhanh sâu, mất nước nặng, đường huyết rất cao).^[1]
Hạ đường huyết nặng, tái diễn.^[1]
Loét bàn chân nhiễm trùng, hoại tử.^[1]
Đái tháo đường khi có thai.^[1]
eGFR < 30, bệnh võng mạc cần điều trị, không đạt mục tiêu sau 3–6 tháng.^[1]

7. Lời khuyên cho người dân

Theo WHO, đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu gây mù, suy thận, đột quỵ và cắt cụt chi — phần lớn phòng được nếu phát hiện sớm.^[5]

Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do → đi thử đường huyết. Người ≥ 45 tuổi hoặc thừa cân nên thử đường huyết định kỳ. Đã mắc bệnh: uống thuốc đều, kiểm tra bàn chân mỗi ngày, không đi chân đất, khám mắt mỗi năm. Luôn mang theo kẹo đường phòng hạ đường huyết.^[1]

Xem thêm hình ảnh

Bệnh võng mạc đái tháo đường (diabetic retinopathy): EyeWiki · Wikimedia Commons · Open-i
Loét bàn chân đái tháo đường (diabetic foot ulcer): DermNet
Bàn chân Charcot trên X-quang (neuropathic osteoarthropathy): Radiopaedia

Tự kiểm tra

1. Người không triệu chứng có đường huyết đói 7,3 mmol/L một lần. Đã chẩn đoán ĐTĐ được chưa?

Chưa. Không có triệu chứng thì cần 2 kết quả bất thường (lặp lại cùng xét nghiệm hoặc một xét nghiệm khác như HbA1c).

2. Metformin cần giảm liều và ngưng ở mức eGFR nào?

Giảm liều khi eGFR 30–44; ngưng khi eGFR < 30 mL/phút/1,73 m².

3. ĐTĐ típ 2 kèm suy tim nên ưu tiên nhóm thuốc nào?

Ức chế SGLT2 (empagliflozin, dapagliflozin), bất kể HbA1c.

4. Quy tắc 15–15 xử trí hạ đường huyết là gì?

Đường huyết < 3,9 mmol/L, người bệnh tỉnh: dùng 15 g đường hấp thu nhanh, đo lại sau 15 phút, lặp lại nếu còn thấp.

Tài liệu tham khảo

Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2 — QĐ 5481/QĐ-BYT ngày 30/12/2020 — trang chính thức của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (sửa đổi bởi QĐ 1353/QĐ-BYT 2021).
Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tiền đái tháo đường — QĐ 3087/QĐ-BYT ngày 16/7/2020 — toàn văn trên VNRAS.
American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes 2026.
Cẩm nang MSD (bản chuyên gia, tiếng Việt). Đái tháo đường · Biến chứng của đái tháo đường.
WHO. Diabetes – fact sheet.
VSH/VNHA. Đồng thuận quản lý tăng huyết áp tại Việt Nam 2024 (mục tiêu HA ở người đái tháo đường). Bản PDF.