Tăng huyết áp ở người lớn

Phân loại, đo chẩn đoán, ngưỡng điều trị, mục tiêu và chiến lược thuốc theo Đồng thuận VSH/VNHA 2024.

Cập nhật 10/11/2026
✓ Đã duyệt chuyên môn · 10/11/2026
Biên soạn BS. Đặng Phước Sanh
Đọc ~10 phút
Tài liệu 8 nguồn

Những điểm chính (theo Đồng thuận VSH/VNHA 2024)

HA không tăng < 120/70 · Tiền THA 120–139/70–89 · THA ≥ 140/90 mmHg (đo tại phòng khám).^[1]
Xác định THA ngoài phòng khám: HA tại nhà theo quy tắc “3,7 – 2 – 2”, trung bình ≥ 135/85; Holter 24 giờ ≥ 130/80.^[1]
THA đã xác nhận ≥ 140/90: thay đổi lối sống + phối hợp đôi thuốc liều thấp ngay, bất kể nguy cơ tim mạch.^[1]
Mục tiêu cá thể hóa < 130/80 mmHg (HATT 120–129); có thể < 120/70 nếu dung nạp tốt; không dung nạp thì hạ thấp nhất có thể (nguyên tắc ALARA).^[1]
Muối < 5 g/ngày (≈ 2 g natri, 1 thìa cà phê); vận động ≥ 150 phút/tuần.^[1,3]

1. Phân loại huyết áp (VSH/VNHA 2024)

Phân loại (HA phòng khám)	Tâm thu (mmHg)		Tâm trương (mmHg)
HA không tăng (bình thường)	< 120	và	< 70
Tiền tăng huyết áp (prehypertension)	120–139	và/hoặc	70–89
THA độ I	140–159	và/hoặc	90–99
THA độ II	≥ 160	và/hoặc	≥ 100

Điểm mới so với khuyến cáo VSH/VNHA 2022: dùng thuật ngữ “tiền tăng huyết áp” cho mức 120–139/70–89 vì mức này đã tăng nguy cơ tim mạch; THA chỉ còn 2 độ; ngưỡng chẩn đoán THA giữ 140/90 như WHO, ESH/ESC.^[1,3,4]

Ngưỡng ngoài phòng khám: HA tại nhà ≥ 135/85; Holter 24 giờ ≥ 130/80 hoặc ban ngày ≥ 135/85.^[1] Ghi chú: Hoa Kỳ (ACC/AHA) dùng ngưỡng THA 130/80.^[5]

2. Đo huyết áp để chẩn đoán

Tại phòng khám^[1]

Nghỉ 5 phút, không cà phê/thuốc lá 30 phút trước, đi tiểu trước; không nói chuyện khi đo.^[1]
Đo 2 lần cách 1–2 phút, lấy trung bình. Lần đầu đo cả hai tay; chênh tâm thu > 10 mmHg → tìm bệnh động mạch ngoại biên, hẹp eo động mạch chủ.^[1]
Đo HA tư thế đứng (phút 1 và 3) ở lần khám đầu, mỗi lần tăng liều, khi nghi hạ HA: giảm ≥ 20/10 mmHg là hạ HA tư thế.^[1]
Rung nhĩ: ưu tiên đo thủ công bằng ống nghe.^[1]

Sai số thường gặp (VSH/VNHA 2024): băng quấn quá nhỏ (+5–20 mmHg), tay buông thõng (+5–20), bàng quang đầy (+4–33), nói chuyện (+4–19), cà phê trong 30 phút (+3–15), ngồi bắt chéo chân (+3–15).^[1]

Tại nhà – quy tắc “3,7 – 2 – 2”: đo 3–7 ngày, 2 lần/ngày (sáng và tối), mỗi lần đo 2 lần cách 1–2 phút. Trung bình ≥ 135/85 → THA. Giúp phát hiện THA áo choàng trắng (white-coat hypertension) (cao ở phòng khám, bình thường ở nhà) và THA ẩn giấu (masked hypertension) (ngược lại).^[1]

3. Nguyên nhân và đánh giá

Nguyên phát khoảng 90%.^[2]
Thứ phát — sàng lọc khi HA > 160/100 ở người < 40 tuổi, HA > 180/110 ở mọi tuổi, THA khởi phát đột ngột hoặc xấu đi nhanh, THA kháng trị, THA cấp cứu.^[1] Nguyên nhân thường gặp: bệnh thận mạn, hẹp động mạch thận, cường aldosteron nguyên phát, ngưng thở khi ngủ, bệnh tuyến giáp, Cushing, u tủy thượng thận; thuốc (NSAID, corticoid, thuốc tránh thai, thuốc co mạch), rượu.^[1,5]
Xét nghiệm cơ bản: natri, kali, creatinin + eGFR, acid uric, đường huyết/HbA1c, bộ mỡ máu, tổng phân tích nước tiểu + albumin/creatinin niệu, điện tâm đồ.^[1]
Phân tầng nguy cơ (VSH/VNHA dựa ISH 2020): yếu tố nguy cơ (tuổi > 65, nam, nhịp tim > 80, thừa cân, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc, tiền sử gia đình…), tổn thương cơ quan trung gian do THA (HMOD: dày thất trái, bệnh thận mạn giai đoạn 3, hiệu áp > 60 mmHg) và bệnh tim mạch đã có.^[1]

4. Khi nào điều trị thuốc

Tình huống	Xử trí (VSH/VNHA 2024)
THA ≥ 140/90 đã xác nhận	Thay đổi lối sống + thuốc ngay, phối hợp đôi liều thấp, bất kể nguy cơ (I A)
Tiền THA 130–139 kèm bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn giai đoạn IV–V	Thay đổi lối sống + thuốc sớm, phối hợp đôi liều thấp
Tiền THA 130–139, nguy cơ thấp – trung bình	Thay đổi lối sống; sau 6 tháng không đạt → đơn trị liệu
Tiền THA 120–129	Thay đổi lối sống
≥ 85 tuổi, hạ HA tư thế, suy yếu vừa – nặng, tuổi thọ dự kiến < 3 năm	Chỉ điều trị khi HA phòng khám ≥ 140/90; mục tiêu nới lỏng

Nguồn bảng: Đồng thuận VSH/VNHA 2024, Bảng 3–4.^[1]

5. Mục tiêu điều trị

Chung: < 130/80 mmHg nếu dung nạp — HATT 120–129, HATTr 70–79.^[1]
Nguy cơ cao, dung nạp tốt, theo dõi sát: có thể < 120/70.^[1]
Không dung nạp: hạ thấp nhất có thể (ALARA), ít nhất < 140 mmHg.^[1]
Duy trì thuốc suốt đời, kể cả trên 85 tuổi nếu dung nạp tốt.^[1]
Thời gian đạt đích: 1–3 tháng (tối ưu 1 tháng).^[1]

6. Điều trị

6.1. Thay đổi lối sống — nền tảng

Muối < 5 g/ngày (≈ 2 g natri, 1 thìa cà phê); ít thực phẩm chế biến sẵn; chế độ ăn DASH, nhiều rau quả, hạt, thực phẩm giàu kali (trừ bệnh thận mạn tiến triển). Có thể dùng muối thay thế 75% NaCl + 25% KCl.^[1,3]
Giảm đường tự do (nước ngọt) < 10% năng lượng.^[1]
Vận động ≥ 150 phút/tuần mức vừa (30 phút × 5–7 ngày) hoặc 75 phút mức mạnh; thêm bài tập kháng lực 2–3 lần/tuần.^[1]
Cân nặng BMI 20–25; vòng eo nam < 94 cm, nữ < 80 cm.^[1]
Rượu: càng ít càng tốt (< 200 g/tuần, tốt nhất là 0); bỏ thuốc lá; giảm căng thẳng.^[1]

6.2. Thuốc

Năm nhóm chính: A (ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể angiotensin), B (chẹn beta), C (chẹn kênh canxi), D (lợi tiểu thiazide/giống thiazide: indapamid, chlorthalidon).^[1]

Bước	Chiến lược (VSH/VNHA 2024)
Khởi đầu	Phối hợp đôi liều thấp A + C hoặc A + D, ưu tiên viên phối hợp, uống 1 lần/ngày. Đơn trị cho tiền THA nguy cơ thấp – trung bình, người rất già/suy yếu.
Tăng cường	3 thuốc A + C + D
THA kháng trị	Thêm spironolacton (ưu tiên) hoặc MRA khác; thận trọng khi eGFR < 45 hoặc K > 4,5 mmol/L. Chuyển chuyên khoa.
Chẹn beta	Dùng ở bất kỳ bước nào khi có chỉ định bắt buộc (suy tim, bệnh mạch vành, sau nhồi máu cơ tim, rung nhĩ…)
Có bệnh đồng mắc	Cân nhắc ARNI, SGLT2i, MRA không steroid, GLP-1 RA theo bệnh kèm

Nguồn bảng: Đồng thuận VSH/VNHA 2024, Hình 14.1.^[1]

Lợi tiểu theo chức năng thận: ưu tiên giống thiazide; eGFR 30–45 → chuyển lợi tiểu quai; eGFR < 30 → lợi tiểu quai ± chlorthalidon.^[1]

THA kháng trị thật sự (true resistant hypertension): HA ≥ 140/90 dù đã dùng liều tối ưu A + C + D, xác nhận bằng HA tại nhà/Holter, đã loại trừ kém tuân thủ và THA thứ phát.^[1]

Ví dụ thuốc thường có ở tuyến cơ sở — liều người lớn theo Phụ lục QĐ 3192/QĐ-BYT^[2]; luôn đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng:

Nhóm	Thuốc	Liều ban đầu → duy trì/ngày	Lưu ý chính
A – ức chế men chuyển	Enalapril · Perindopril	5 → 5–40 mg · 5 → 5–10 mg	Ho khan, tăng kali; chống chỉ định khi có thai
A – chẹn thụ thể	Losartan · Telmisartan	25 → 25–100 mg · 40 → 20–80 mg	Thay ức chế men chuyển khi ho; chống chỉ định khi có thai
C – chẹn kênh canxi	Amlodipin	5 → 2,5–10 mg	Phù cổ chân, nóng mặt
D – lợi tiểu	Indapamid · Hydroclorothiazid	1,5 → 1,5–3 mg · 12,5 → 12,5–25 mg	Hạ kali, tăng acid uric
B – chẹn beta	Bisoprolol	2,5 → 2,5–10 mg	Nhịp chậm; thận trọng hen
Kháng aldosteron	Spironolacton	25 → 25–75 mg	Tăng kali; vú to ở nam

Không phối hợp ức chế men chuyển + chẹn thụ thể. Kiểm tra kali, creatinin sau khi bắt đầu hoặc tăng liều nhóm A, lợi tiểu, MRA.^[4]

6.3. Theo dõi, tái khám

Mỗi 2–4 tuần trong 2–3 tháng đầu cho đến khi đạt mục tiêu; đánh giá HA và tác dụng phụ.^[1]
Đạt mục tiêu: tái khám mỗi 1–2 tháng, ổn định lâu thì 6 tháng – 1 năm/lần; khuyến khích người bệnh tự đo HA tại nhà và ghi sổ.^[1]
Mỗi lần chưa đạt: hỏi tuân thủ thuốc trước khi tăng liều.^[1]

6.4. Cập nhật quốc tế: ISH 2026

Nội dung	VSH/VNHA 2024	ISH 2026
Mức 130–139/80–89 mmHg	Thuộc “tiền tăng huyết áp” (120–139/70–89)	Gọi là “huyết áp tăng” (elevated blood pressure)
Điều trị mức 130–139/80–89	Thuốc sớm khi nguy cơ cao; nguy cơ thấp – trung bình: thay đổi lối sống 6 tháng	Đa số dùng thuốc, ưu tiên 1 thuốc; cân nhắc viên phối hợp liều thấp nếu nguy cơ cao và tâm thu gần 140
HA ≥ 140/90 mmHg	Phối hợp đôi liều thấp ngay	Viên phối hợp 2 thuốc ngay từ đầu
Mục tiêu	< 130/80 nếu dung nạp	Tối ưu < 130/80 (phòng khám, tại nhà, Holter ban ngày); thiết yếu < 140/90
Đo tại nhà	3–7 ngày, sáng – tối, mỗi lần 2 lượt	3–7 ngày, sáng – tối, 2 lượt cách 1 phút; ≥ 12 lượt đo, bỏ ngày đầu khi tính trung bình
THA kháng trị	Chưa đạt dù dùng A + C + D liều tối ưu	Chưa đạt dù dùng ≥ 4 thuốc liều tối đa dung nạp (ức chế men chuyển/chẹn thụ thể, chẹn kênh canxi, lợi tiểu, thuốc tác động aldosteron)
Thuốc mới cho ca khó (phần lớn chưa có ở Việt Nam)	—	Aprocitentan (đối kháng thụ thể endothelin), esaxerenon (đối kháng thụ thể mineralocorticoid không steroid), baxdrostat, lorundrostat (ức chế tổng hợp aldosteron), zilebesiran (siRNA, tiêm dưới da ≥ 6 tháng/lần)
Triệt đốt thần kinh thận (renal denervation)	Không dùng khi eGFR < 40	Trường hợp chọn lọc, trung tâm nhiều kinh nghiệm, eGFR ≥ 40
Tuân thủ thuốc	Hỏi tuân thủ trước khi tăng liều	Coi không tuân thủ là yếu tố nguy cơ tim mạch (gặp ở 30–50% người bệnh); ưu tiên viên phối hợp, uống 1 lần/ngày
Tổ chức chăm sóc	—	Giao thêm việc cho điều dưỡng, dược sĩ, nhân viên y tế cộng đồng; dùng ứng dụng điện thoại, khám từ xa

Nguồn bảng: VSH/VNHA 2024^[1]; ISH 2026 theo tóm tắt của TS.BS Nguyễn Quang Bảy (Bệnh viện Bạch Mai) và Medscape.^[6,7,8]

7. Dự phòng

Mọi người từ 18 tuổi nên được đo HA định kỳ và ghi vào hồ sơ^[1]; ESC 2024 gợi ý ít nhất 3 năm/lần nếu < 40 tuổi, mỗi năm nếu ≥ 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ.^[4]
Ăn nhạt từ nhỏ, hạn chế mì gói, nước chấm, đồ hộp; giảm nước ngọt.^[1,3]
Duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều, không thuốc lá, hạn chế rượu bia.^[1]

8. Khi nào chuyển tuyến

THA cấp cứu: HA rất cao (thường ≥ 180/110) kèm tổn thương cơ quan cấp — đau ngực, khó thở, yếu liệt, lú lẫn, nhìn mờ đột ngột → chuyển cấp cứu ngay.^[4]
Nghi THA thứ phát; THA kháng trị.^[1]
THA ở phụ nữ có thai (điều trị theo đồng thuận riêng của VSH).^[1]
Không đạt mục tiêu sau 3 tháng dù tuân thủ.^[1]

9. Lời khuyên cho người dân

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng — cách duy nhất để biết là đo. Mua máy đo bắp tay, đo sáng và tối, mỗi lần 2 lần, ghi lại mang theo khi tái khám. Đã dùng thuốc thì uống đều mỗi ngày, kể cả khi HA đã bình thường; đừng tự ngưng. Ăn nhạt (dưới 1 thìa cà phê muối/ngày), đi bộ 30 phút mỗi ngày. Đi cấp cứu ngay khi đau ngực, khó thở, méo miệng, yếu tay chân, nói khó.^[1,3]

Xem thêm hình ảnh

Hình ảnh nhiều, không đưa hết vào bài — bấm để xem ở trang chuyên về hình ảnh (tiếng Anh):

Bệnh võng mạc do THA (hypertensive retinopathy): EyeWiki · Wikimedia Commons · Radiopaedia
Dày thất trái trên điện tâm đồ (left ventricular hypertrophy – LVH): LITFL – thư viện ECG
Bệnh tim do THA trên phim chụp (hypertensive heart disease): Radiopaedia · Open-i

Tự kiểm tra

1. Theo VSH/VNHA 2024, HA 132/84 mmHg được xếp loại gì?

Tiền tăng huyết áp (120–139/70–89 mmHg).

2. Quy tắc "3,7 – 2 – 2" khi đo HA tại nhà là gì? Ngưỡng chẩn đoán?

Đo trong 3–7 ngày, 2 lần mỗi ngày (sáng và tối), mỗi lần đo 2 lần cách 1–2 phút. Trung bình ≥ 135/85 mmHg là THA.

3. Mục tiêu HA chung theo VSH/VNHA 2024?

< 130/80 mmHg nếu dung nạp (HATT 120–129, HATTr 70–79); có thể < 120/70 ở người nguy cơ cao dung nạp tốt.

4. THA kháng trị: thuốc thứ tư được ưu tiên là gì? Thận trọng khi nào?

Spironolacton; thận trọng khi eGFR < 45 mL/phút/1,73 m² hoặc kali > 4,5 mmol/L.

5. Sau khi bắt đầu thuốc, tái khám bao lâu một lần?

Mỗi 2–4 tuần trong 2–3 tháng đầu cho đến khi đạt mục tiêu.

Tài liệu tham khảo

Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam – Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam (VSH/VNHA). Đồng thuận quan điểm của một số chuyên gia của Phân hội Tăng huyết áp VSH/VNHA 2024 về chiến lược thực hành lâm sàng quản lý tăng huyết áp tại Việt Nam. 2024. Bản PDF · vnha.org.vn.
Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp — QĐ 3192/QĐ-BYT ngày 31/8/2010 (văn bản Bộ Y tế hiện có, bản cũ). Bản PDF trên kcb.vn.
WHO. Hypertension – fact sheet · Guideline for the pharmacological treatment of hypertension in adults (2021).
McEvoy JW và cs. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J 2024;45(38):3912–4018. PubMed 39210715 · DOI 10.1093/eurheartj/ehae178.
Cẩm nang MSD (bản chuyên gia, tiếng Việt). Tăng huyết áp.
Stergiou GS và cs. 2026 International Society of Hypertension Global Hypertension Practice Guidelines. J Hypertens 2026;44(12):2157–2188. PubMed 42909506 · DOI 10.1097/HJH.0000000000004451.
Nguyễn Quang Bảy. 10 điểm mới trong hướng dẫn điều trị tăng huyết áp năm 2026. AloBacsi, 06/11/2026. alobacsi.com.
Medscape. New International HTN Guidelines Recommend Two General Treatment Groups. 2026. medscape.com.